Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy do przekształcania umów B2B, zleceń czy umów o dzieło w stosunek pracy – co może się zmienić od 2026 roku?
Jeśli wejdą w życie zapowiadane zmiany, od 1 stycznia 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) może zyskać nowe uprawnienia, w tym możliwość wydawania decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy – nawet jeśli współpraca formalnie odbywa się na podstawie umowy B2B.
Celem proponowanych przepisów jest przeciwdziałanie nadużyciom polegającym na zastępowaniu etatu pozornie niezależną działalnością gospodarczą, mimo że realne warunki pracy odpowiadają stosunkowi pracy, o którym mowa w art. 22 §1 Kodeksu pracy.
Co konkretnie ma się zmienić?
Decyzja administracyjna o stosunku pracy
Okręgowy inspektor pracy (OIP) będzie mógł wydać decyzję administracyjną, która „przekwalifikuje” umowę zlecenia, dzieło czy B2B na umowę o pracę, jeśli uzna, że praca była wykonywana w warunkach podporządkowania – zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy (np. miejsce i czas pracy wyznacza zleceniodawca, praca jest osobista).
Co znajdzie się w decyzji
Inspektor określi w niej m.in.:
- rodzaj umowy (na czas określony lub nieokreślony),
- datę „zawarcia” i rozpoczęcia pracy,
- miejsce, rodzaj pracy, wymiar etatu,
- wysokość wynagrodzenia (jeśli brak danych – co najmniej płaca minimalna).
Natychmiastowa wykonalność
Decyzja działa natychmiast w zakresie praw pracowniczych – np. urlopów, ewidencji czasu pracy, wypłaty wynagrodzenia jak dla etatu. Skutki składkowo-podatkowe (ZUS, PIT) odkładają się do czasu upływu terminu na odwołanie, a jeśli takie wpłynie – do momentu przekazania sprawy do sądu.
Szybka ścieżka odwoławcza
Na odwołanie od decyzji OIP przysługuje 7 dni. Trafia ono do Głównego Inspektora Pracy, a następnie – w ciągu miesiąca – można złożyć skargę do sądu pracy w specjalnym, uproszczonym trybie.
Brak ugód i arbitrażu
Nie będzie możliwości zawarcia ugody ani oddania sporu do sądu polubownego. Sprawy mają być rozstrzygane wyłącznie w trybie sądowym.
Cyfryzacja postępowań i kontroli
Inspektorzy będą mogli prowadzić zdalne przesłuchania, oględziny na odległość, żądać dokumentów online, a decyzje i protokoły będą mieć formę e-dokumentów.
Analiza ryzyka i planowanie kontroli
PIP ma wdrożyć roczne i wieloletnie programy kontroli, oparte na analizie ryzyka. Oznacza to więcej kontroli celowanych tam, gdzie podejrzenia nadużyć są największe.
Szeroka wymiana danych między instytucjami
PIP będzie współpracować z ZUS, KAS i innymi organami, by identyfikować pozorne samozatrudnienie i inne nadużycia.
Szerszy zakres podmiotowy
Inspekcja będzie mogła kontrolować nie tylko bezpośredniego pracodawcę, ale również podmioty, na rzecz których faktycznie świadczona była praca (np. przy outsourcingu, JDG/B2B).
Wsteczne badanie umów
PIP będzie mogła oceniać stosunek pracy również w odniesieniu do umów już zakończonych bez wyraźnego ograniczenia czasowego. Choć składkowo-podatkowe skutki są wstrzymane do prawomocnego wyroku, samo ustalenie „etatowości” wstecz może być bardzo dotkliwe dla firm.
Dla firm: co grozi w razie przekwalifikowania?
Jeśli decyzja inspektora się utrzyma, firma może zostać zobowiązana do:
- zapłaty zaległych składek ZUS,
- korekty rozliczeń PIT i VAT,
- utraty prawa do kosztów działalności,
- wypłaty świadczeń pracowniczych (urlopy, chorobowe),
- zmiany modelu współpracy.
Co możesz zrobić już teraz?
Możesz ograniczyć ryzyko uznania za stosunek pracy kontraktu B2B, umowy zlecenie czy dzieło poprzez:
- Brak podporządkowania, to kontraktor sam decyduje, kiedy, gdzie i jak pracuje. Unikaj narzucania sztywnych godzin pracy czy raportowania jak u pracownika.
- Wynagradzanie za wykonane zadania, osiągnięte cele, a nie za liczbę przepracowanych godzin.
- Umożliwienie kontraktorowi powierzenie zadań innym osobom oraz korzystanie z własnego sprzętu i oprogramowania.
- Kontraktor powinien ponosić odpowiedzialność za jakość i terminowość pracy, powinien mieć ubezpieczenie OC, a także nie korzysta z płatnych urlopów czy chorobowych.
- Kontraktor nie powinien być włączony w hierarchię służbową, nie powinien otrzymywać poleceń typowych dla pracowników ani korzystać z benefitów pracowniczych.
- Nie powinna być nadmiernie ograniczona możliwość konkurencji w umowie. Chodzi o podkreślenie, że prowadzi samodzielną działalność i obsługuje różnych klientów.
- Unikanie w umowie słów sugerujących stosunek pracy, takich jak „przełożony”, „urlop”, „wynagrodzenie miesięczne za czas pracy”. Lepiej posłużyć się sformułowaniem typu „wynagrodzenie za rezultat” lub „zakres prac”.
Jako Kancelaria prawna i podatkowa firm oferujemy kompleksowy audyt umów cywilnoprawnych i B2B zawieranych z pracownikami i współpracownikami. Pomożemy ocenić ryzyko przekwalifikowania oraz zaproponujemy konkretne rozwiązania chroniące interesy Twojej firmy.
Dzięki analizie przeprowadzonej przez doświadczonych prawników zyskujesz:
- większą pewność prawną,
- mniejsze ryzyko kontroli i sankcji,
- możliwość świadomego dostosowania umów przed wejściem nowych przepisów.
Jego kilkuletnie doświadczenie w renomowanych śląskich kancelariach obejmuje udział w złożonych procesach akwizycji i inwestycji, w tym dla czołowego przedsiębiorcy w branży farmaceutycznej. Specjalizuje się w obsłudze przedsiębiorców, procesach fuzji i przejęć, due diligence oraz prawie korporacyjnym. Wyróżnia się umiejętnością łączenia wiedzy teoretycznej z praktycznym podejściem do zagadnień prawnych i biznesowych. Jego zaangażowanie w ciągły rozwój przejawia się w aktywnym członkostwie w organizacjach branżowych oraz nieustannym poszerzaniu wiedzy. Jego przygotowanie i doświadczenie czynią go cennym wsparciem dla klientów kancelarii, szczególnie w obszarach prawa korporacyjnego i obsługi podmiotów gospodarczych.
W kręgu jego zainteresowań pozostaje również dyplomacja i stosunki międzynarodowe, z czym wiąże się odbyty staż w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w Toronto. Biegle włada językiem angielskim i posiada podstawową znajomość języka niemieckiego.
